Tại trụ sở Linkerbot ở Bắc Kinh, Trung Quốc, phòng trưng bày được dùng làm sảnh đón khách. Một nửa không gian được dành cho những dãy bàn tay robot do công ty phát triển. Có bàn tay gắn trên cánh tay máy, biểu diễn thao tác vặn vít vào lỗ đã khoan sẵn. Có bàn tay được lắp trên bốn robot hình người cao bằng người thật, mặc váy mã diện màu đỏ truyền thống, chơi đàn phím và trống, trình diễn cả bản “Khúc mở màn lễ hội mùa xuân” của nhạc sĩ Trung Quốc Lý Hoán Chi.
Linkerbot được Alex Zhou, hiện là chủ tịch kiêm tổng giám đốc, đồng sáng lập năm 2023. Năm ngoái, doanh nghiệp này lần đầu góp mặt trong danh sách 100 doanh nghiệp đáng chú ý của Forbes Asia, tôn vinh những công ty nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp đang lên tại châu Á – Thái Bình Dương. Sản phẩm chủ lực của Linkerbot là những bàn tay robot khéo léo với năm ngón tay, một trong những bộ phận quan trọng nhất của robot hình người và robot công nghiệp. Nhờ chúng, robot có thể thực hiện đủ loại công việc, từ thao tác đơn giản, lặp đi lặp lại đến những nhiệm vụ vô cùng phức tạp.
Theo Zhou, sản phẩm của công ty đã được sử dụng trong các nhà máy tại Trung Quốc để gắp vật thể và lắp ráp linh kiện. Mục tiêu tiếp theo của ông là dạy chúng nấu ăn, dọn dẹp và làm việc nhà, để robot hình người thực sự trở thành người giúp việc không thể thiếu.
“Sứ mệnh chúng tôi theo đuổi là trao cho bàn tay robot kỹ năng của một người thợ bậc thầy,” doanh nhân 40 tuổi chia sẻ. “Chúng tôi không muốn tạo ra một bàn tay robot chỉ biết thực hiện một vài thao tác nhất định. Chúng tôi muốn một bàn tay có thể làm được tất cả những gì đôi tay con người làm được.”
Tái tạo bàn tay con người là một trong những bài toán hóc búa nhất của ngành robot. Bàn tay thật có khả năng điều khiển những cử động rất tinh tế, linh hoạt thay đổi cách cầm nắm và cảm nhận lực tiếp xúc. Tại hội nghị All-In Summit ở Los Angeles tháng chín năm ngoái, tỷ phú Elon Musk thừa nhận robot hình người Optimus của Tesla đã đi lại khá tốt, nhưng việc làm ra đôi bàn tay giống con người, từ phần cứng tạo chuyển động đến phần mềm điều khiển, vẫn khó hơn rất nhiều.
Zhou hiểu khoảng cách công nghệ ấy vẫn còn. Tuy nhiên, ông tin rằng kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) với năng lực sản xuất của Trung Quốc sẽ giúp Linkerbot thu hẹp khoảng cách. Công ty đang xây dựng kho dữ liệu về các kỹ năng vận động của bàn tay, đồng thời mở rộng sản xuất để hạ giá thành. Đó sẽ là lợi thế cạnh tranh trong thị trường vốn đã đông đúc, cả ở Trung Quốc lẫn nước ngoài.
Theo công ty chứng khoán TF Securities tại Vũ Hán, tính đến năm 2025, Trung Quốc có hơn 24 doanh nghiệp sản xuất bàn tay robot. Viện nghiên cứu công nghiệp Gaogong tại Thâm Quyến dự báo số bàn tay robot được giao tại Trung Quốc sẽ đạt 70.000 chiếc vào cuối năm nay, tăng gần 300% so với năm 2025, rồi vượt 430.000 chiếc mỗi năm vào năm 2030, tức tăng hơn sáu lần.
Dòng vốn đầu tư cũng đang đổ vào lĩnh vực này. Với sự hậu thuẫn của Ant Group, HSG và CICC Capital, Linkerbot hoàn tất vòng gọi vốn B+ vào tháng 4, theo công ty là ở mức định giá ba tỷ USD. Zhou sở hữu 31% cổ phần, tương ứng khối tài sản ước tính 920 triệu USD. Ông đã khởi động vòng huy động vốn mới, hướng đến định giá sáu tỷ USD, mức có thể đưa ông vào hàng ngũ tỷ phú. Một số thông tin trên truyền thông cho rằng Linkerbot định niêm yết tại Hồng Kông (Trung Quốc) năm 2027, nhưng đại diện công ty khẳng định chưa có thời điểm rõ ràng cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).
Linkerbot hiện có sáu mẫu bàn tay robot, giá từ 6.666 đến 99.999 nhân dân tệ (980–14.700 USD). Mẫu O6 rẻ nhất có thể co gập năm ngón để cầm các vật tương đối lớn, như điện thoại thông minh. Ở đầu kia, mẫu L30 đắt nhất có các khớp ngón và ngón tay chuyển động độc lập, đủ chính xác để dùng nhíp gắp những con vít tí hon. Bán chạy nhất là L20, giá 49.999 nhân dân tệ. Dù độ khéo léo thấp hơn L30 một bậc, nó vẫn có thể cầm vật cỡ chiếc cốc, siết bu lông và mở nắp chai.
Những việc nghe chừng rất bình thường ấy lại đòi hỏi kỹ thuật không hề đơn giản. Dermot McGrath, người sáng lập công ty tư vấn ZenGen Labs tại Thượng Hải, cho biết bàn tay robot thường được vận hành bằng các động cơ nhỏ và hệ dây truyền động chuyên dụng. Các cảm biến ở đầu ngón tay giúp chúng “cảm nhận” vật đang chạm vào. Chỉ riêng động tác siết vít cũng cần nhiều động cơ phối hợp nhịp nhàng, để bàn tay không nắm quá chặt hoặc quá lỏng. Muốn nhấc một quả trứng mà không làm vỡ vỏ, robot còn phải có hệ cảm biến đủ tinh vi để điều chỉnh lực nắm vừa vặn.
Tháng ba, Sharpa, một trong những đối thủ lớn nhất của Linkerbot có trụ sở tại Singapore, đã huấn luyện thành công bàn tay Wave gọt vỏ táo, một thành tựu được xem là bước đột phá trong ngành robot. Theo McGrath, so với Wave, mẫu L30 tiên tiến nhất của Linkerbot điều chỉnh lực ấn kém chính xác hơn vì có ít cảm biến hơn. Tuy nhiên, hai sản phẩm có độ khéo léo tương đương. Khi Linkerbot mở rộng quy mô, giá bán có thể trở thành lợi thế lớn nhất của hãng.
Khác với phần lớn đối thủ, Linkerbot tự sản xuất gần như toàn bộ linh kiện. Nhờ vậy, công ty kiểm soát chuỗi cung ứng tốt hơn và giữ được chi phí thấp. Theo mức giá được công bố trên truyền thông, mỗi bàn tay Wave có giá 50.000 USD, gấp ba lần L30. Trong khi đó, Shadow Robot ở London bán mẫu cao cấp nhất, có thể sử dụng dụng cụ như cờ lê, với giá 110.000 euro (125.000 USD) mỗi chiếc.
Chúng tôi không muốn tạo ra một bàn tay robot chỉ biết thực hiện một vài thao tác nhất định. Chúng tôi muốn một bàn tay có thể làm được tất cả những gì đôi tay con người làm được.”
“Linkerbot đang làm ra một trong những bàn tay robot vừa tốt vừa rẻ nhất mà người mua có thể tìm được,” McGrath nhận xét. “Tự làm linh kiện giúp họ kiểm soát chi phí và cải tiến sản phẩm nhanh hơn.”
Zhou còn muốn kéo giá xuống thấp hơn nữa. Dây chuyền mới đưa vào hoạt động tại Bắc Kinh trong tháng 8 nâng tổng số nhà máy của công ty tại Trung Quốc lên bốn. Linkerbot đặt mục tiêu nâng công suất lên tới 100.000 bàn tay mỗi năm trong vài năm tới. Theo Gaogong, năm ngoái công ty đứng thứ hai Trung Quốc về số lượng bàn tay robot được giao, sau Inspire Robots, cũng có trụ sở ở Bắc Kinh.
Linkerbot cho rằng sản xuất ở quy mô lớn có thể giúp hạ chi phí phần cứng xuống dưới 100 USD cho một cặp bàn tay trong ba năm tới. Theo Ming Hsun Lee, chuyên gia phân tích của BofA Global Research tại Hồng Kông (Trung Quốc), chi phí phần cứng trung bình trên toàn cầu hiện khoảng 6.000 USD một cặp, so với 1.200 USD tại Trung Quốc. Ông dự báo chi phí sẽ giảm khoảng 15% mỗi năm khi sản lượng tăng. Sản lượng càng lớn, Linkerbot càng có sức mặc cả với nhà cung ứng nguyên vật liệu, qua đó tiết kiệm thêm chi phí. Su Yang, nhà đồng sáng lập phụ trách AI và phần mềm, từng được truyền thông Trung Quốc dẫn lời năm ngoái rằng khi sản xuất mở rộng, Linkerbot có thể đưa chi phí xuống còn 500 nhân dân tệ, tương đương khoảng 75 USD cho mỗi cặp bàn tay.
Không chỉ bán cho các nhà sản xuất robot hình người, Linkerbot còn cung cấp sản phẩm cho nhiều trường đại học, trong đó có Stanford ở California và Thanh Hoa ở Bắc Kinh, để nghiên cứu những ứng dụng mới trong phòng thí nghiệm. Theo Linkerbot, khách hàng nước ngoài của hãng còn có Samsung của Hàn Quốc và Siemens của Đức. Công ty từ chối công bố số liệu tài chính.
Trước nguy cơ thiếu lao động do dân số già hóa nhanh chóng, các doanh nghiệp sản xuất Trung Quốc cũng đang đưa bàn tay Linkerbot vào dây chuyền lắp ráp, Zhou cho biết. Chẳng hạn, tháng bảy, Qianweiyangchu Food, doanh nghiệp thực phẩm niêm yết ở Thâm Quyến, công bố kế hoạch sử dụng bàn tay robot của Linkerbot trên dây chuyền tự động mới để sản xuất thực phẩm đông lạnh và suất ăn đóng gói sẵn.
Nhưng những đối thủ trong nước đang bám đuổi sát sao. AgiBot tại Thượng Hải, thành lập cùng năm với Linkerbot, bán mẫu OmniHand với giá 2.200 USD mỗi chiếc; Inspire Robots có mẫu cơ bản giá 2.700 USD. Trên sàn thương mại điện tử JD.com, hàng chục thương hiệu chào bán các mẫu bàn tay robot giá từ 445 đến 14.800 USD, tùy tính năng và mức độ linh hoạt.
Bộ phận đắt giá nhất
Bàn tay robot là bộ phận đơn lẻ có chi phí cao nhất trong một robot hình người.
Kevin Lynch, giáo sư kỹ thuật cơ khí tại Đại học Northwestern ở Chicago, từng thử nghiệm sản phẩm của nhiều hãng Trung Quốc, gồm Robotera, Wuji Technology và Inspire Robots, cũng như Sharpa, Shadow Robot và Wonik Robotics của Hàn Quốc. Ông cho rằng chưa có sản phẩm nào thực sự vượt trội: “Mỗi mẫu đều có điểm mạnh và điểm yếu riêng.”
Theo McGrath của ZenGen Labs, để giành thị phần, các doanh nghiệp Trung Quốc có nguy cơ quay lại lối cạnh tranh quen thuộc: đua nhau hạ giá đến sát đáy. Hiện tượng này được gọi là “nội quyển” (neijuan), tức cạnh tranh ngày càng gay gắt nhưng không tạo ra giá trị tương xứng. Nó từng lan rộng từ xe điện đến giao đồ ăn, khi các công ty liên tục hạ giá để kéo khách hàng về phía mình.
Zhou gọi những đối thủ nội địa mới xuất hiện là “người đi sau”. Ông lưu ý phần lớn được thành lập trong năm qua, giữa lúc Trung Quốc thúc đẩy các ngành công nghệ cao như robot bằng chính sách hoàn thuế và trợ cấp. Theo ông, lợi thế giúp Linkerbot bỏ xa đối thủ nằm ở phần mềm: kho kỹ năng độc quyền LinkerSkillNet mà công ty tuyên bố là lớn nhất thế giới trong lĩnh vực này. Hệ thống hiện có hơn 500 kỹ năng, kể cả những động tác đòi hỏi độ chính xác cao như thái rau và xâu kim.
Để tạo kho dữ liệu đó, nhân viên Linkerbot đeo găng tay ghi nhận chuyển động, hoặc gắn thiết bị thu thập dữ liệu lên các cánh tay robot. Dữ liệu được chuyển thành những đoạn mã tương ứng với từng cử động, chẳng hạn gập một ngón tay. Tương tự cách ghép các viên Lego, những đoạn mã có thể được lắp ghép, sắp xếp lại thành chuỗi thao tác phức tạp hơn, như gói bánh sủi cảo hoặc chơi nhạc cụ.
Unitree Robotics, hãng robot hình người Trung Quốc, gần đây cũng ra mắt nền tảng phần mềm riêng cho robot. Nhà sáng lập 36 tuổi Wang Xingxing của công ty sở hữu khối tài sản 12,1 tỷ USD sau đợt niêm yết đình đám tại Thượng Hải trong tháng 8. Nền tảng của Unitree giống một cửa hàng ứng dụng trên điện thoại thông minh: người dùng có thể tải về các kỹ năng dành cho robot, từ nhảy múa đến võ thuật. Tuy nhiên, McGrath nhận xét kho kỹ năng của Linkerbot dường như chỉ tập trung vào bàn tay, thay vì chuyển động của toàn cơ thể.
Linkerbot cũng đang phát triển mô hình AI mang tên Linker Genesis, giúp người dùng điều khiển bàn tay robot bằng mệnh lệnh nói.
“Chúng tôi không đơn thuần là một công ty làm bàn tay robot,” Zhou nhấn mạnh. “Chúng tôi còn phát triển mô hình AI.” Ông dự định tăng gấp đôi nhân sự lên 1.000 người trước cuối năm, trong đó một nửa số tuyển mới sẽ làm việc trong lĩnh vực nghiên cứu liên quan đến AI.
Thế nhưng Zhou không đi thẳng vào ngành robot sau khi tốt nghiệp Đại học Khoa học và Công nghệ Hoa Trung. Ông được tuyển vào trường từ năm 14 tuổi theo chương trình quốc gia dành cho học sinh tài năng, theo học nhiều lĩnh vực, trong đó có AI và robot. Sau đó, ông làm việc hai năm tại bộ phận nghiên cứu của Lenovo ở Bắc Kinh, phát triển phần mềm chuyên dụng phục vụ thiết kế điện thoại thông minh. Về sau, Zhou đồng sáng lập hai doanh nghiệp khởi nghiệp, một trong lĩnh vực trò chơi điện tử, một về xe tự lái, trước khi bán lại cổ phần. Ông không tiết lộ chi tiết các thương vụ.
“Để tạo sự khác biệt, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể lại đi vào lối mòn cạnh tranh bằng cách liên tục hạ giá để giành thị phần.”
Theo Zhou, tiền thu được từ những lần thoái vốn ấy đã giúp ông thành lập Linkerbot và trang trải hoạt động trong năm đầu tiên. Khi công ty chuyển từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sang sản xuất, các nhà đầu tư bắt đầu tìm đến. Trong số đó có Louis Liang, phó chủ tịch quỹ đầu tư Cyber Creation Ventures tại Bắc Kinh, đơn vị rót vốn vào Linkerbot năm ngoái.
Liang kể ông gặp Zhou lần đầu tại một sự kiện kết nối do Đại học Thanh Hoa tổ chức năm 2024. Điều gây ấn tượng với Liang là quyết tâm tự sản xuất linh kiện để giảm giá thành. “Ngay từ đầu, cậu ấy đã hiểu rằng chỉ có công nghệ tiên tiến thôi thì chưa đủ,” Liang nói. “Bằng cách nào đó, sản phẩm còn phải được sản xuất ở quy mô lớn.”
Các chuyên gia như Lee của BofA Global Research cảnh báo rằng còn lâu bàn tay robot mới đạt đến độ khéo léo của bàn tay con người. Hơn nữa, triển vọng kinh doanh loại linh kiện này gắn chặt với sự phát triển của robot hình người. Zhou lại muốn đưa Linkerbot thành nhà cung ứng linh kiện cốt lõi cho toàn ngành robot, không chỉ một phân khúc.
Một rủi ro khác đang hiện ra từ cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung. Cuối tháng bảy, chính quyền Tổng thống Donald Trump cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người mới và bộ biến tần. Linkerbot khẳng định quy định không áp dụng cho nhà sản xuất bàn tay robot và quan hệ với khách hàng Mỹ của công ty chưa bị ảnh hưởng. Tuy vậy, Ethan Qi, phó giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research ở Bắc Kinh, cho rằng công ty vẫn có thể đối mặt với mức thuế nhập khẩu cao trong tương lai. Khi đó, các nhà sản xuất linh kiện có thể chuyển một phần hoạt động sang Đông Nam Á, như cách nhiều doanh nghiệp may mặc Trung Quốc từng làm.
Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới diễn ra ở Thượng Hải tháng bảy, Linkerbot giới thiệu O30, mẫu robot sắp ra mắt có khả năng tự lắp ráp bàn tay robot mà không cần con người can thiệp. Đây là bước đi đầu tiên hướng đến mục tiêu tự động hóa hoàn toàn các nhà máy của chính công ty. “Chúng tôi dồn toàn lực vào việc tạo ra bộ phận quan trọng nhất,” Zhou nói. “Điều này cũng giống như Nvidia phát triển phần cứng cốt lõi trong kỷ nguyên AI.”
(Theo: Forbes Việt Nam)
